فارسی العربی |  English  AALULBAYT
GLOBAL INFORMATION CENTER


فلسفه احکام در حدیث حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها-قسمت دوم
4. فلسفه روزه
«والصیام، اثباتا للاخلاص؛ و خداوند روزه را برای تثبیت اخلاص بندگان خود قرار داده است» از آنجا که روزه یک امر عدمی و نخوردن و نیاشامیدن و ... است. و عمده آن که نیت است پنهان می باشد، ریا کمتر به درون آن راه می یابد و این خود معیار خوبی برای سنجش اخلاص و نفی ریا است.
البته این یک فلسفه باطنی و معنوی است. اما از جهت ظاهر نیز ممکن است موجب سلامتی جسمی و روحی گردد. چنان که در روایات می خوانیم که علی علیه السلام فرمود: «المعدت بیت الادواء و الحمیت رأس الادواء و الحمیت رأس الدواء؛ معده مرکز و خانه همه بیماری ها است و پرهیز و اجتناب (از غذاهای نامناسب و زیاد خوری) اساس و رأس هر داروی شفا بخش است» [1] و نیز فرمود: «صوموا تصحوا؛ روزه بگیرید تا سلامتی خویش را تضمین کنید» [2]

5. فلسفه حج
«و الحج، تشییدا للدین؛ و خدا حج را واجب نمود، برای این که دین را محکم نماید» تشیید، در لغت یعنی ارتفاع و احکام [3] در کلام علی علیه السلام تعبیر به «تقربه للدین» شده است. حج را حقیقت پیروی از ابراهیم است؛ هم او که از جان و مال و فرزند و همه علائق دنیوی گذشت. حال اگر انسانی در راه چنین کند بی شک پایه های دینش را محکم نموده و آن را رفیع و بلند نموده است. از سوی دیگر حج کنگره عظیم اسلامی است که همه مسلمین در آن جا اجتماع نموده اند و می توانند با تبادل نظر راه های تقویت دین را بررسی کنند.
چنان که قرآن نیز می فرماید: «و اذن فی الناس بالحج یاتوک رجالا و علی کل صامر یاتین من کل فج عمیق لیشهدوا منفع لهم (حج: 28-27)؛ و مردم را دعوت عمومی به حج کن، تا پیاده و سواره بر مرکب های لاغر از هر راه دوری به سوی تو بیایند، تا شاهد منافع گوناگون خویش باشند.» امام صادق علیه السلام نیز در بیان فلسفه کعبه و مراسم حج می فرماید: «و هذا بیت ... مجمع العظمت و الجلال ...؛ این خانه مجمع عظمت و جلال الهی است» [4] بنابر این حج هم وسیله تقرب به خدا است، هم وسیله تقرب مردم به دین، و هم ابزار برای وحدت و تقریب امت اسلام است.

6. فلسفه امامت
«و طاعتنا نظاما للمله و امامتنا لما للفرقه؛ و اطاعت از ما [اهل بیت] را برای استحکام نظام شریعت قرار داد، و امامت ما را وسیله جلوگیری از تفرقه قرار داد.» در نسخه دیگر تعبیر به «امانا من الفرقه» آمده است که در حقیقت بیانگر یک چیز است.
این که امامت وسیله همبستگی مردم است، به این دلیل است که امام در حقیقت نقش محوری را دارد، و مانند نخ تسبیح همه دانه های پراکنده را در یک نظم و صف قرار می دهد. چنان که امام هشتم علیه السلام می فرماید: امامت حبل متین دین و نظام مسلمین است. امامت موجب صلاح دنیا و عزت مؤمنان است. امامت اصل رشد دهنده و فرع رشد یافته اسلام است. به وسیله امامت است که نماز و روزه و حج و جهاد برقرار می باشد». [5]
زیرا تحقق صحیح این امور مستلزم علم، تقوا، تدبیر، عدالت و ارتباط مستمر با خدا است.
اما چرا امامت اهل بیت این چنین است؟ باید توجه داشت که اینان برگزیده خدایند و به اراده الهی مطهر از گونه عصیان و گناهند، که فرمود: «انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا (احزاب: 33)؛ خداوند فقط می خواهد پلیدی و گناه را از شما اهل بیت دور کند، و شما را کاملاً پاک سازد.»

7. فلسفه صبر
«والصبر معونه علی الاستجابه» و صبر را وسیله ای برای استجابت قرار داد. در نسخه احتجاج تعبیر به «استیجاب الاجر» آمده است. که تفاوت چندانی در معنی نمی کند. قرآن نیز فرمود: «ولنبلونکم بشیء من الخوف و الجوع و نقص من الاموال و الانفس و الثمرات و بشر الصبرین الذین اذا اصبتهم مصیبه قالوا انا لله و انا الیه راجعون (بقره: 156-155)؛ قطعاً همه شما را با چیزی از ترس، و گرسنگی و کاهش در مال و جان و میوه آزمایش می کنیم. و بشارت باد به استقامت کنندگان، آن ها که هر گاه مصیبتی به ایشان می رسد، می گویند: ما از خداییم و به سوی او باز می گردیم.»
گفتار فاطمه سلام الله علیها شاید به این دلیل باشد که صابر با حفظ روحیات خود، به ارزش ها پایبند و از گناهان و کفریات به دور است، لذا زمینه استجابت دعایش فراهم است و چون صبر پیشه می کند، به ازاء این ارزش اخلاقی و رضایت به مشیت الهی استحقاق پاداش و اجر خداوند می شود.

8- فلسفه نیکی به والدین
«و بر الوالدین، وقایه عن السخاط؛ و خداوند نیکی به پدر و مادر را برای مصونیت از غضب قرار داد» زیرا آزار پدر و مادر اثر وضعی دنیوی و اخروی دارد، خداوند خواسته است از طریق احسان به آن ها از غضب جلوگیری کند.

9- فلسفه اجرای عدالت
«و العدل فی الاحکام ایناسا للرعیه، و عدالت در داوری را به خاطر آرامش بخشی به مردم واجب نمود» با اجرای عدالت در میان مردمف افراد جامعه، فرمانروایان را از خود دانسته و به آن ها علاقه مند می شوند. عدالت فضایی از جمله امور مهمی است که فاطمه زهراء بر آن تکیه نموده است، و حکمت آن را مأنوس شدن مردم با یکدیگر و با حاکمان می داند. و این راز زمانی روشن می شود که بدانیم برد عدل تا بدان حد است که باعث آبادانی زمین می شود. امام کاظم علیه السلام در تفسیر آیه: «... و حی الارض بعد ... (روم: 19)» می فرماید: «لیس یحبیها بالقطر و لکن یبعث الله رجالا فیحیون بالعدل فتحیا الارض لاحیاء العدل ...؛ منظور احیاء زمین به وسیله باران نیست، بلکه به این است که خداوند مردانی را بر می انگیزد تا عدالت را زنده کنند، و زمین با عدل زنده شود» [6]
قرآن نیز می فرماید: «... و اذا حکمتم بین الناس ان تحکموا بالعدل ... (نساء: 58)؛ و هنگامی که میان مردم داوری می کنید، به عدالت داوری کنید.»

توجه فاطمه به فلسفه احکام
فاطمه سلام الله علیها در این خطبه، بعد از حمد و ثنای الهی و اقرار به وحدانیت خدا و اذعان به رسالت پدرش و بیان فلسفه رسالت و نزول قرآن، به بیان فلسفه احکام پرداخت، تا حاضران در مجلس را بدین نکته متوجه نماید که اقرار به اسلام در زبان بدون رسوخ ایمان در قلب سودی ندارد، شما باید متوجه اصل شریعت، عمل به احکام آن باشید، به نحوی که در وجودتان تأثیری داشته باشد. احکام اسلام آثاری دارد که باید در رفتار، گفتار و عمل انسان مسلمان و مؤمن آشکار شود. لذا در پایان خطبه فرمود: «فاتقوا الله حق تقاته ولا تموتن الا و انتم مسلمون ولا تتولوا مدبرین و اطیعوه فیما امرکم و نهاکم؛
«ای مردم حریم خدا را نگهدارید، آن گونه که شایسته او است، (و آن گونه زندگی کنید که) جز با اسلام تمیرید. و مبادا از احکام اسلام روی برگردانید و به گذشته (جاهلیت) باز گردید. خدا را در اوامر و نواهیش اطاعت کنید.»
در ضمن روشن شد که میان بیان قرآن که نقل اکبر است، و بیان عترت، هماهنگی کامل برقرار است؛ آن چه فاطمه بیان نمود با آنچه علی علیه السلام در نهج البلاغه گفته است با آن چه قرآن آوردهاست بسان یک امر بسیط و واحد است. [7]


[1] مستدرک الوسایل، ج 16، ص 452، باب الحمیت للمریض
[2] مستدرک الوسائل، ج 7، ص 502، باب استحباب صوم کل یوم عدا...
[3] راغب، مفردات، شید.
[4] وسائل الشیعه، بابت وجوب حج
[5] کلینی، کافی، ج 1، ص 198
[6] طوسی، تهذیب الاحکام، ج 10، ص 146
[7] مشابه این بیانات، در نهج البلاغه نیز از زبان امیرالمؤمنین علیه السلام آمده است. نهج البلاغه، صبحی الصالح، قصار 252

صفحه اصلی درباره ما |  ارتباط با ما |  اهداف

faraa.ir